Sếp mở báo cáo của bạn giữa một đống việc khác. Họ không đọc từng chữ. Họ lướt để tìm ba thứ: việc đã tới đâu, có gì đang kẹt, và mình cần làm gì. Báo cáo rõ ràng là báo cáo trả lời được ba câu đó trước khi người đọc kịp mất kiên nhẫn.
Trước khi viết, hỏi ai đọc và đọc để làm gì
Cùng một tuần làm việc, bạn có thể viết ra hai bản báo cáo rất khác nhau. Trưởng nhóm cần biết chi tiết để kèm cặp. Giám đốc chỉ cần biết kết quả và rủi ro. Viết cho cả hai bằng một bản thì thường dài mà không ai thấy đúng ý mình.
Hãy tự hỏi hai câu. Người này sẽ làm gì sau khi đọc xong? Họ cần quyết định, cần phối hợp, hay chỉ cần nắm tình hình?
Câu trả lời quyết định độ dài, độ sâu và thứ tự thông tin. Báo cáo viết cho một người đọc cụ thể luôn gọn hơn báo cáo viết cho mọi người.
Đặt kết luận lên đầu
Nhiều người kể theo trình tự thời gian vì đó là cách mình đã sống qua tuần làm việc. Người đọc thì không quan tâm thứ tự bạn đã làm. Họ quan tâm kết quả cuối cùng.
Hãy mở bằng một hai câu chốt tình hình. Giả sử bạn phụ trách đợt cập nhật dữ liệu khách hàng. Câu mở có thể là “Phần nhập dữ liệu đã xong, phần đối soát còn chờ bên kế toán gửi file, dự kiến trễ so với kế hoạch.” Đọc xong câu này, sếp đã biết có cần can thiệp hay không.
Chi tiết đi sau. Ai muốn đào sâu thì đọc tiếp, ai không cần thì dừng lại mà không bỏ lỡ gì quan trọng.
Một khuôn dùng được cho hầu hết báo cáo
Bạn không cần sáng tạo cấu trúc mới mỗi lần. Một khuôn quen thuộc giúp người đọc biết tìm gì ở đâu, và giúp bạn đỡ phải nghĩ mỗi kỳ báo cáo.
- Tình hình chung, một hai câu, nói rõ đúng kế hoạch, chậm hay vượt.
- Việc đã hoàn thành, nêu kết quả chứ không nêu thao tác.
- Việc đang làm, kèm mốc dự kiến xong.
- Vướng mắc và rủi ro, kèm người hoặc bộ phận có thể gỡ.
- Đề xuất hoặc việc cần quyết định, nếu có.
Phần cuối hay bị bỏ quên nhất, dù nó là phần khiến báo cáo có ích thật. Nếu bạn cần sếp duyệt, cần thêm người, hay cần đổi hạn, hãy viết thẳng ra. Đừng để người đọc tự đoán.
Nói kết quả, đừng chỉ kể hành động
So sánh hai câu. “Tuần này em đã họp với khách hàng, trao đổi qua email và chỉnh sửa tài liệu.” Câu này cho biết bạn bận. Nó không cho biết công việc có tiến triển không.
Câu thứ hai: “Khách hàng đã chốt phạm vi công việc, tài liệu bản cuối đã gửi để họ ký.” Câu này cho biết trạng thái. Người đọc cần kết quả, còn thao tác chỉ là chất liệu để bạn đạt được nó.
Khi có số liệu thật, hãy đưa số kèm mốc so sánh. Một con số đứng một mình ít nói được gì. Số so với kế hoạch, với kỳ trước hoặc với mục tiêu mới cho người đọc biết tốt hay xấu. Không có số đáng tin thì nói bằng sự việc cụ thể, đừng bịa cho đẹp.
Nói thẳng chỗ chưa tốt
Báo cáo toàn tin vui khiến người đọc nghi ngờ. Công việc nào cũng có chỗ chậm hoặc chỗ kẹt. Giấu đi thì chỉ hoãn được tới lúc nó nổ ra, và lúc đó bạn là người báo muộn.
Cách nói vướng mắc hiệu quả có ba phần. Chuyện gì đang xảy ra. Nó ảnh hưởng gì tới tiến độ. Bạn đã thử gì và cần ai giúp.
Ví dụ giả định: “Đối tác chưa gửi dữ liệu, nên phần đối soát chưa bắt đầu được. Em đã nhắc hai lần qua email. Nếu anh nhắc giúp ở cấp quản lý thì có thể kịp hạn.” Ngắn, rõ, và người đọc biết mình phải làm gì.
Những thói quen làm báo cáo mờ đi
- Dùng từ chung chung như “khá tốt”, “đang triển khai”, “cơ bản ổn”. Mỗi người hiểu một kiểu.
- Viết tắt hoặc gọi tên nội bộ mà người đọc không quen.
- Gộp nhiều việc vào một đoạn dài, không tách ý.
- Đưa toàn bộ chi tiết vào thân bài thay vì để phần phụ ở cuối hoặc tệp đính kèm.
- Đổi cách gọi cùng một việc giữa các đoạn, khiến người đọc tưởng là hai việc.
Cái cuối nghe nhỏ nhưng hay gây hiểu nhầm. Đã gọi là “đợt cập nhật dữ liệu” thì giữ nguyên tên đó đến hết báo cáo.
Rà lại trước khi gửi
Đừng gửi ngay khi viết xong. Dành vài phút đọc lại như thể bạn là người nhận, và thử trả lời ba câu hỏi ở đầu bài. Việc đã tới đâu? Có gì kẹt? Mình cần làm gì? Nếu phải lục mới ra câu trả lời, người nhận cũng sẽ phải lục.
Thử thêm một cách nữa. Đọc riêng câu đầu của mỗi đoạn. Nếu chuỗi câu đó đã kể được câu chuyện chính, báo cáo của bạn có khung tốt. Nếu không, cần sắp xếp lại.
Cuối cùng, cắt những câu mà bỏ đi người đọc cũng không thiếu gì. Báo cáo ngắn mà đủ ý luôn được đọc kỹ hơn báo cáo dài mà loãng.
Viết rõ là kỹ năng luyện được. Mỗi lần gửi, hãy hỏi mình xem người nhận có biết phải làm gì tiếp theo không.