Thuyết trình ở công sở hiếm khi là một màn trình diễn. Nó là cuộc họp có một người đứng nói. Người nghe cần ra về với một quyết định hoặc một việc để làm.
Hiểu vậy thì cách chuẩn bị đổi hẳn. Bạn bớt lo mình nói hay hay dở, và bắt đầu lo người nghe mang gì về bàn làm việc của họ.
Bắt đầu từ việc người nghe cần làm sau buổi nói
Trước khi mở phần mềm làm slide, hãy viết ra một câu: sau buổi này, người nghe phải làm hoặc quyết điều gì. Câu đó là trục của cả bài. Mỗi phần bạn nói phải đỡ cho câu đó, phần nào không đỡ thì bỏ.
Tiếp theo là xác định ai ngồi trong phòng. Sếp cần con số và rủi ro. Đồng nghiệp cùng phòng cần biết việc của họ đổi ra sao. Khách bên ngoài cần thấy vấn đề của họ được giải quyết. Cùng một nội dung nhưng ba nhóm này cần ba cách mở đầu khác nhau.
Đoán sai người nghe là lỗi tốn công nhất. Bạn có thể làm slide rất đẹp mà không ai trong phòng cần nó.
Dựng khung nói trước khi làm slide
Nhiều người làm ngược. Họ mở slide, gõ tiêu đề, rồi vừa làm vừa nghĩ nên nói gì. Kết quả là một chuỗi ý rời rạc.
Làm xuôi thì dễ hơn. Lấy một tờ giấy, viết khung bằng ba phần: vấn đề đang có, điều bạn đề xuất, và việc bạn cần người nghe làm. Mỗi phần chỉ vài ý chính.
Hãy nói kết luận ngay từ đầu. Người đi họp thường bị kéo từ việc khác sang, họ cần biết sớm buổi này đi về đâu. Phần giải thích đặt phía sau để làm chứng cho kết luận, không phải để giữ bí mật đến phút cuối.
Ví dụ giả định: bạn muốn đề xuất đổi cách nhận yêu cầu giữa hai phòng ban. Mở bằng câu “Tôi đề xuất đổi cách nhận yêu cầu, và hôm nay cần các anh chị đồng ý thử trong một thời gian ngắn.” Sau đó mới kể vì sao.
Slide chỉ để người nghe nhìn một thứ mỗi lần
Slide không phải bản sao của bài nói. Nếu người nghe đọc hết chữ trên màn hình thì họ không còn nghe bạn.
Mỗi slide chỉ nên mang một ý. Tiêu đề slide viết như một câu khẳng định, ví dụ “Khâu duyệt là chỗ việc bị kẹt”, thay vì một danh từ trơ trọi như “Quy trình hiện tại”.
Số liệu thì chọn con số quan trọng nhất và để nó thật to. Biểu đồ cần một dòng chú thích nói rõ người xem nên nhìn vào đâu. Bảng dài, nếu có, cho vào tài liệu gửi kèm sau buổi họp.
- Chữ đủ lớn để người ngồi cuối phòng đọc được.
- Màu sắc ít, nhất quán, tương phản rõ.
- Ảnh và biểu đồ có mục đích, không để trang trí.
- Slide cuối nhắc lại việc cần người nghe làm, không phải chữ “Cảm ơn” trên nền trống.
Tập nói thành tiếng, có đồng hồ
Đọc thầm bài nói trong đầu luôn trôi chảy. Nói thành tiếng mới lộ chỗ vấp. Câu nào bạn tự nói còn thấy dài thì người nghe càng thấy dài.
Hãy tập ít nhất một lượt đủ to để nghe thấy giọng mình, có bấm giờ. Nếu buổi họp cho phép một khoảng thời gian cố định thì bạn phải biết mình đang nói thừa hay thiếu. Thường là thừa.
Cắt luôn phần thừa đó. Thà kết thúc sớm và còn thời gian cho thảo luận, còn hơn bị nhắc hết giờ khi chưa tới điều quan trọng nhất.
Nếu có thể, nhờ một đồng nghiệp nghe thử. Chỉ cần họ trả lời hai câu: họ hiểu bạn muốn gì, và chỗ nào họ bắt đầu lơ đãng. Hai câu đó đáng giá hơn mọi lời khen.
Đứng trước phòng họp
Lo lắng trước khi nói là bình thường và không cần giấu. Điều giúp được là biết rõ mình sẽ nói gì ở ba mươi giây đầu. Thuộc phần mở đầu thật chắc, phần còn lại sẽ đỡ run hơn.
Nói chậm hơn cảm giác của mình một chút. Khi hồi hộp, người ta thường nói nhanh mà không biết. Dừng một nhịp sau mỗi ý quan trọng. Khoảng lặng ngắn khiến người nghe kịp tiếp nhận, và cũng cho bạn thời gian thở.
Nhìn vào người nghe, không nhìn vào màn hình. Chọn từng người trong phòng và nói trọn một ý với họ, rồi chuyển sang người khác. Cách này làm cả phòng thấy bạn đang nói với họ.
Nếu quên ý, đừng xin lỗi dài dòng. Nhìn lại ghi chú, nói tiếp. Người nghe hiếm khi nhớ bạn định nói gì ở chỗ đó, nên họ không biết bạn quên.
Phần hỏi đáp, nơi buổi nói thật sự được thử
Hãy tự liệt kê những câu hỏi khó nhất trước buổi họp. Thường là hỏi về chi phí, về rủi ro, và về lý do không chọn cách khác. Chuẩn bị sẵn một câu trả lời ngắn cho mỗi câu.
Khi bị hỏi, nhắc lại ngắn gọn câu hỏi trước khi trả lời. Việc này cho bạn vài giây suy nghĩ, và giúp những người ngồi xa nghe rõ.
Không biết thì nói thẳng là chưa biết, rồi hẹn lúc trả lời. Đoán bừa trước cả phòng rủi ro hơn nhiều. Quan trọng là bạn phải giữ lời hẹn đó sau buổi họp.
Gặp câu hỏi mang tính công kích, hãy tách phần có nội dung ra và trả lời phần đó. Giữ giọng bình thản. Cả phòng đang xem bạn xử lý, không chỉ người hỏi.
Khi phải thuyết trình qua màn hình
Họp trực tuyến có những quy tắc riêng. Người nghe dễ mở thư, dễ rời mắt khỏi màn hình hơn so với ngồi trong phòng. Bạn cần kéo họ lại thường xuyên hơn.
Chia nội dung thành những đoạn ngắn, và sau mỗi đoạn hỏi một câu để biết họ còn theo kịp. Kiểm tra trước đường truyền, micro và việc chia sẻ màn hình. Đóng những cửa sổ không liên quan để không lộ thông tin ngoài ý muốn.
Gửi tài liệu trước hoặc ngay sau buổi họp. Người xem từ xa thường cần đọc lại.
Việc làm ngay cho buổi thuyết trình tới
- Viết một câu nói rõ người nghe cần làm hoặc quyết gì.
- Dựng khung giấy trước khi mở phần mềm slide.
- Mỗi slide giữ một ý, tiêu đề là câu khẳng định.
- Tập nói thành tiếng có bấm giờ, cắt phần thừa.
- Liệt kê câu hỏi khó và chuẩn bị câu trả lời ngắn.
Kỹ năng này lên dần theo từng buổi. Sau mỗi lần, ghi lại một điều làm tốt và một điều sửa, rồi mang vào buổi sau.