Hỏi vài người đi làm thì có người đáp ngay một con số, có người bảo công ty mình khác. Cả hai đều có thể đúng. Ngày phép năm có một mức nền do luật đặt ra, rồi mỗi người được cộng hoặc bị tính lại theo hoàn cảnh riêng.
Bài này giúp bạn tự tính ra số ngày của mình thay vì nghe truyền miệng.
Mức nền và mức thực tế của bạn
Luật lao động đặt ra mức phép năm tối thiểu cho người làm việc đủ một năm với cùng một người sử dụng lao động. Công ty được phép cho nhiều hơn mức luật, nhưng không được cho ít hơn. Hợp đồng hoặc nội quy ghi thấp hơn mức luật thì phần ghi thấp đó không có giá trị.
Bài này cố ý không chép con số cụ thể. Luật có thể được sửa, và một con số chép sai còn hại hơn là không có. Bạn đối chiếu với văn bản hiện hành, hoặc hỏi thẳng bộ phận nhân sự.
Việc cần làm trước tiên là mở hợp đồng lao động và nội quy công ty. Hai tài liệu đó cho biết mức mà công ty cam kết với bạn.
Những thứ làm số ngày phép thay đổi
Không phải ai cùng công ty cũng có số ngày giống nhau. Có bốn yếu tố hay làm con số lệch đi.
- Loại công việc. Công việc nặng nhọc, độc hại hoặc nguy hiểm thường có mức phép cao hơn công việc văn phòng bình thường.
- Thâm niên. Làm lâu năm cho cùng một nơi thì được cộng thêm ngày theo từng mốc năm làm việc.
- Đối tượng lao động. Một số nhóm như người chưa thành niên hoặc người khuyết tật có mức riêng.
- Chính sách công ty. Nhiều nơi cho thêm ngày để giữ người, nhất là khi tuyển vị trí khó.
Nếu bạn thuộc nhóm làm công việc đặc thù, đừng lấy số của bạn bè làm văn phòng để so. Hai bên có thể nằm ở hai mức khác nhau hoàn toàn.
Mới vào làm thì sao
Nhiều người nghĩ phải làm đủ một năm mới được nghỉ phép. Thực tế không hẳn vậy. Người làm chưa đủ một năm thì ngày phép được tính theo tỷ lệ số tháng đã làm.
Hãy lấy một ví dụ giả định. Bạn vào công ty giữa năm, đến cuối năm mới làm được khoảng nửa thời gian. Phép của bạn trong năm đó sẽ chỉ khoảng nửa mức của người làm trọn năm.
Cách tính tròn tháng hay làm tròn lên còn tuỳ quy định công ty. Hỏi rõ cách làm tròn ngay khi nhận việc sẽ đỡ tranh cãi về sau.
Ngày lễ, nghỉ ốm và phép năm là ba thứ khác nhau
Đây là chỗ nhiều người trừ nhầm. Ngày nghỉ lễ có lịch riêng và không trừ vào phép năm. Nghỉ ốm hưởng chế độ bảo hiểm cũng nằm ngoài phép năm.
Một số công ty gộp tất cả vào một bảng ngày nghỉ để dễ nhìn. Nếu thấy phép năm của mình bị trừ vì ngày lễ, bạn nên hỏi lại cho rõ.
Phép chưa dùng hết thì xử lý thế nào
Người sử dụng lao động là bên sắp xếp lịch nghỉ phép, sau khi hỏi ý kiến người lao động. Họ cũng phải báo trước cho bạn biết lịch nghỉ. Bạn không cần đợi công ty chủ động. Bạn có thể đề xuất ngày nghỉ của mình trước.
Có những năm công việc dồn lại và bạn không nghỉ hết. Theo quy định chung, nếu thôi việc hoặc vì lý do công việc mà chưa nghỉ hoặc nghỉ chưa hết, bạn được trả tiền cho số ngày còn lại.
Còn việc dồn phép sang năm sau thì mỗi nơi một kiểu. Có công ty cho dồn, có công ty bắt dùng trong năm. Điều khoản này thường nằm trong nội quy.
Muốn biết chắc, hãy đọc điều khoản về phép chưa dùng hết trong nội quy.
Cách tự tính ngày phép của bạn
Làm lần lượt theo các bước sau, mất chừng mười phút.
- Mở hợp đồng lao động, tìm mục nghỉ phép năm và ghi lại số ngày được cam kết.
- Đọc nội quy để xem công ty có cộng thêm theo thâm niên hay không.
- Xác định công việc của bạn có thuộc nhóm nặng nhọc, độc hại hay không.
- Nếu chưa làm đủ một năm, hỏi nhân sự cách quy đổi theo tháng.
- Trừ đi số ngày bạn đã nghỉ trong năm để ra số ngày còn lại.
- So kết quả với con số trên phần mềm chấm công hoặc bảng của nhân sự.
Thấy số hai bên lệch nhau, đừng vội kết luận công ty tính sai. Có thể bạn bỏ sót một khoản cộng thêm, hoặc công ty chốt số vào một thời điểm khác. Hỏi bằng tin nhắn hoặc email để có bằng chứng bằng chữ.
Xin nghỉ sao cho gọn
Biết mình có bao nhiêu ngày chưa đủ. Xin nghỉ đúng cách cũng quan trọng không kém.
- Báo sớm. Càng sớm thì quản lý càng dễ sắp xếp người thay.
- Nói rõ ngày bắt đầu và ngày quay lại làm.
- Bàn giao việc đang dở trước khi đi, kể cả những việc nhỏ.
- Xin bằng văn bản hoặc kênh chính thức mà công ty quy định.
Nghỉ phép không phải chuyện xin ơn. Đó là quyền của bạn khi đã đủ điều kiện. Nhưng báo trước và bàn giao gọn là cách giữ quan hệ tốt với đồng nghiệp.
Khi nào nên hỏi ngoài công ty
Phần lớn thắc mắc về ngày phép giải quyết được ngay với nhân sự. Có trường hợp công ty từ chối cho nghỉ mà không có lý do, hoặc không trả tiền phép khi bạn nghỉ việc. Lúc đó bạn nên đối chiếu lại văn bản luật hiện hành và hợp đồng của mình.
Nếu vẫn không thống nhất được, cơ quan quản lý lao động ở địa phương là nơi bạn có thể hỏi hướng dẫn. Hãy giữ lại hợp đồng, nội quy và các tin nhắn trao đổi. Chừng đó thường là đủ để người tư vấn nắm tình hình.
Đọc kỹ hợp đồng một lần vào ngày đi làm đầu tiên. Việc đó tốn chưa đến nửa giờ và tránh được nhiều cuộc cãi vã về sau.