Cùng một công việc, ký hai kiểu hợp đồng thì độ ổn định và cách chia tay nhau khác hẳn. Nhiều người ký vội vì sợ mất cơ hội. Sau đó mới thấy loại hợp đồng không khớp với kế hoạch của mình.
Bài này không đi vào định nghĩa từng loại. Nó đi theo hướng ngược lại: bạn đang ở tình huống nào, thì loại nào hợp.
Câu hỏi đầu tiên là công việc này kéo dài bao lâu
Luật chia hợp đồng lao động thành hai nhóm chính. Một nhóm có ghi ngày kết thúc, gọi là hợp đồng xác định thời hạn. Nhóm còn lại không ghi ngày kết thúc, gọi là hợp đồng không xác định thời hạn.
Chọn loại nào phụ thuộc vào tính chất công việc. Việc có điểm dừng rõ ràng thì hợp với hợp đồng có thời hạn. Việc phải duy trì đều đặn nhiều năm thì hợp với loại không thời hạn.
Nghe đơn giản. Vấn đề là thực tế hay lẫn lộn hai kiểu việc này.
Khi nào hợp đồng xác định thời hạn là lựa chọn hợp lý
Loại này hợp khi cả hai bên biết trước công việc có đầu và có cuối. Một vài tình huống điển hình, đều là ví dụ giả định để dễ hình dung:
- Công ty nhận một dự án có thời gian cụ thể và cần thêm người chỉ cho dự án đó.
- Doanh nghiệp thay người nghỉ thai sản hoặc nghỉ dài hạn trong một khoảng thời gian đã biết.
- Công ty mở bộ phận mới và muốn chạy thử một thời gian rồi mới quyết định giữ hay không.
- Người lao động muốn thử một ngành mới, chưa chắc sẽ gắn bó lâu.
Với người lao động, loại này có lợi ở chỗ rõ ràng. Bạn biết mình làm đến khi nào, và hết hạn thì hai bên chia tay nhẹ nhàng nếu không ký tiếp.
Mặt trái cũng rõ. Hết hạn là công ty có quyền không ký tiếp, và bạn không có chỗ để phản đối. Ai cần sự ổn định để vay mua nhà hay lên kế hoạch dài hơi sẽ thấy bất an.
Khi nào nên ký hợp đồng không xác định thời hạn
Loại này hợp với vị trí mà công ty cần giữ lâu dài. Kế toán, nhân sự, vận hành, chăm sóc khách hàng ở các công ty đã ổn định thường thuộc nhóm này vì công việc không biến mất sau một kỳ.
Đối với bạn, đây là loại vững hơn. Không có ngày hết hạn nghĩa là không có nỗi lo bị “để hết hợp đồng” mà không được báo trước. Muốn chấm dứt thì mỗi bên phải theo đúng quy định, trong đó có việc báo trước.
Nhưng không xác định thời hạn không có nghĩa là không thể bị cho nghỉ. Công ty vẫn có thể chấm dứt trong các trường hợp luật cho phép. Cái khác là phải có căn cứ và có thủ tục.
Còn một điều ít người nghĩ tới. Ký loại này cũng là cam kết từ phía bạn. Muốn nghỉ thì phải báo trước đúng thời hạn, không phải cứ nói là đi.
Những tình huống hay bị ký sai
Việc lâu dài nhưng ký ngắn hạn liên tục
Có công ty ký hợp đồng ngắn cho một vị trí rõ ràng là lâu dài, rồi gia hạn đi gia hạn lại. Luật giới hạn việc ký nối tiếp loại có thời hạn. Đến một mức nhất định thì hợp đồng tiếp theo phải chuyển sang không xác định thời hạn.
Nếu bạn thấy mình đang bị gia hạn nhiều lần cho cùng một việc, hãy đọc lại điều khoản và hỏi bộ phận nhân sự.
Hết hạn rồi vẫn đi làm bình thường
Đây là tình huống rất hay gặp. Hợp đồng hết hạn, không ai nhắc, bạn vẫn đến công ty mỗi ngày. Luật có quy định về trường hợp này: hai bên phải ký hợp đồng mới trong thời hạn luật định. Nếu không ký, hợp đồng cũ có thể bị coi là chuyển thành loại không xác định thời hạn.
Đừng để chuyện này trôi. Hãy chủ động hỏi. Sai sót giấy tờ rất dễ rắc rối khi tính bảo hiểm hoặc trợ cấp về sau.
Nhầm thử việc với hợp đồng chính thức
Thử việc là một giai đoạn có thoả thuận riêng. Nó khác với hợp đồng lao động chính thức. Hết thử việc mà đạt thì công ty phải ký hợp đồng lao động với bạn. Chi tiết về thời gian thử việc đã có bài riêng trên site, bạn xem thêm khi cần.
Làm bán thời gian
Làm theo giờ hay theo ca vẫn là quan hệ lao động. Nó vẫn cần được thể hiện bằng một trong hai loại ở trên, kèm thoả thuận cụ thể về giờ làm và tiền công. Đừng nghĩ làm ít giờ thì không cần hợp đồng.
Cách chọn khi bạn là người ký
Trước khi đặt bút, hãy tự trả lời mấy câu sau theo thứ tự.
- Mình có định làm ở đây lâu không, hay chỉ muốn thử một giai đoạn?
- Công việc này có điểm kết thúc rõ ràng không, hay là việc duy trì thường xuyên?
- Mình có kế hoạch lớn nào cần thu nhập ổn định, như vay vốn hay sinh con?
- Nếu hết hạn mà không được ký tiếp, mình có chấp nhận được không?
Câu trả lời nghiêng về “lâu dài” thì ưu tiên loại không thời hạn. Nghiêng về “thử và linh hoạt” thì loại có thời hạn là đủ.
Và luôn đọc kỹ ngày bắt đầu, ngày kết thúc, vị trí, mức lương, địa điểm làm việc trước khi ký. Đây là những mục dễ bị bỏ qua nhất.
Khi bạn là bên tuyển dụng
Chủ doanh nghiệp nhỏ hay chọn loại ngắn hạn để “cho an toàn”. Cách nghĩ này đúng một nửa. Nó giúp linh hoạt, nhưng nếu vị trí thật sự cần giữ lâu thì ký ngắn hạn liên tục chỉ tạo rủi ro pháp lý và làm nhân viên mất gắn bó.
Quy tắc đơn giản: việc có hạn thì ký có hạn, việc lâu dài thì đừng giấu nó sau hợp đồng ngắn.
Hợp đồng đúng loại là hợp đồng khớp với thực tế công việc. Ký đúng từ đầu đỡ phải sửa về sau.