Cầm bản hợp đồng lao động trên tay, nhiều người chỉ lật tới trang lương rồi ký luôn. Đó là cách bỏ qua phần quyết định bạn được giữ việc bao lâu.
Theo luật lao động hiện hành, hợp đồng lao động chia thành hai loại chính. Một loại có ghi thời hạn. Loại kia không ghi thời hạn. Mọi cách gọi khác bạn nghe ngoài đời thường là tên gọi dân gian hoặc là một thỏa thuận đứng riêng.
Hợp đồng xác định thời hạn
Loại này ghi rõ ngày bắt đầu và ngày kết thúc. Đến ngày đó, hợp đồng hết hiệu lực nếu hai bên không làm gì thêm.
Công ty thường dùng loại này cho người mới vào, cho dự án có điểm dừng rõ ràng, hoặc khi chưa chắc nhu cầu nhân sự về sau. Với người lao động, nó cho một khoảng thời gian để cả hai bên nhìn nhau làm việc.
Có ba điều cần nhớ.
- Ngày hết hạn là ngày thật, không phải con số cho vui. Hết hạn mà không ký tiếp thì quan hệ lao động kết thúc theo đúng hợp đồng.
- Hết hạn mà bạn vẫn đi làm bình thường thì công ty phải ký hợp đồng mới trong thời hạn luật quy định. Quá thời hạn đó mà không ký, hợp đồng cũ tự chuyển thành loại không xác định thời hạn.
- Luật giới hạn số lần ký nối tiếp loại này với cùng một người. Ký mãi không dừng là chuyện không được phép.
Hết hạn mà vẫn đi làm thì quyền lợi của bạn thay đổi. Nhiều người không biết điều này nên cứ làm tiếp với bản hợp đồng đã hết hiệu lực.
Hợp đồng không xác định thời hạn
Loại này không ghi ngày kết thúc. Quan hệ lao động kéo dài cho tới khi một bên chấm dứt theo đúng quy định.
Đừng hiểu nhầm. Không có ngày hết hạn không có nghĩa là “làm cả đời” hay “không bao giờ bị cho nghỉ”. Công ty vẫn có thể chấm dứt hợp đồng khi có lý do hợp pháp và báo trước đủ. Bạn cũng có quyền xin nghỉ, miễn là báo trước theo luật.
Khác biệt lớn nhất nằm ở sự ổn định. Không có ngày hết hạn treo trên đầu, bạn đỡ phải lo mỗi lần hợp đồng tới kỳ ký lại. Công ty muốn chia tay thì phải có căn cứ, không thể chỉ im lặng chờ hết hạn.
Hợp đồng thử việc và hợp đồng mùa vụ thì sao
Hai cái tên này hay bị xếp chung vào “các loại hợp đồng”. Thực tế chúng không cùng cấp với hai loại trên.
Thử việc là một thỏa thuận riêng, có thể nằm trong hợp đồng lao động hoặc ký thành bản riêng. Mục đích là để hai bên xem nhau có hợp không. Hết thời gian thử, công ty phải thông báo kết quả. Đạt thì hai bên ký hợp đồng lao động chính thức. Chuyện thử việc có đóng bảo hiểm hay không đã có bài riêng trên site, bạn có thể đọc thêm ở đó.
Hợp đồng mùa vụ từng là một loại độc lập trong các quy định cũ. Hiện nay luật không còn tách nó ra thành loại riêng. Việc làm theo mùa hay theo công việc nhất định giờ được ký dưới dạng hợp đồng xác định thời hạn.
Bạn cũng sẽ nghe tới “hợp đồng miệng”. Luật có cho phép thỏa thuận bằng lời với một số việc tạm thời rất ngắn. Ngoài trường hợp đó, hợp đồng phải làm bằng văn bản và mỗi bên giữ một bản.
Chọn loại nào khi nhận việc
Thực ra ít khi bạn được chọn. Công ty thường đưa sẵn mẫu. Nhưng bạn vẫn có quyền hỏi và có quyền thương lượng.
Thử tưởng tượng một tình huống giả định. Bạn nhận lời mời của một công ty, họ đưa hợp đồng xác định thời hạn. Bạn lo công ty chỉ giữ rồi cho nghỉ. Lúc này câu hỏi hợp lý là: sau khi hết hạn, nếu hai bên hài lòng, công ty có định ký tiếp không và ký loại nào?
Một vài cách nghĩ giúp bạn quyết định.
- Mới vào, chưa rõ môi trường: loại xác định thời hạn là bình thường, không phải dấu hiệu xấu.
- Đã làm một thời gian, công việc ổn định: nên hỏi về việc chuyển sang loại không xác định thời hạn.
- Làm theo dự án: loại xác định thời hạn hợp lý, nhưng nên ghi rõ phạm vi công việc.
Đừng xem loại nào là tốt hơn tuyệt đối. Mỗi loại hợp với một hoàn cảnh.
Những dòng cần đọc kỹ trước khi ký
Dù loại nào, bản hợp đồng vẫn phải có một số nội dung cơ bản. Hãy tìm từng mục, đừng chỉ nhìn vào lương.
- Tên và địa chỉ hai bên, người ký phía công ty có đúng thẩm quyền không.
- Công việc phải làm và địa điểm làm việc.
- Thời hạn hợp đồng, hoặc ghi rõ là không xác định thời hạn.
- Mức lương, cách trả, kỳ trả lương. Nếu cần hiểu thêm, bài về lương gross và lương net trên site sẽ giúp bạn.
- Giờ làm, giờ nghỉ, số ngày phép. Bài về nghỉ phép năm cũng đã có sẵn.
- Chế độ bảo hiểm và các khoản phúc lợi.
Thiếu mục nào, hãy hỏi lại bằng văn bản hoặc email. Giữ lại câu trả lời.
Có thêm một thói quen đáng tập. Ký xong, xin một bản có đủ chữ ký của hai bên và cất cẩn thận. Nhiều tranh chấp sau này bắt đầu từ chuyện không ai giữ bản gốc.
Đọc kỹ năm phút trước khi ký rẻ hơn nhiều so với cãi nhau năm tháng sau đó.