Câu trả lời ngắn là còn tùy bạn đang ký loại giấy tờ nào. Không phải cứ gọi là thử việc thì được miễn đóng. Cũng không phải cứ đi làm là công ty buộc phải đóng ngay.
Bài này giúp bạn tự nhìn vào giấy tờ của mình và biết mình thuộc trường hợp nào. Làm xong là có đáp án, không cần đoán.
Hai kiểu giấy tờ hay gặp khi thử việc
Phần lớn người đi làm mới gặp một trong hai kiểu sau.
- Công ty cho ký một hợp đồng thử việc riêng, ghi rõ thời gian thử việc, mức lương và yêu cầu công việc.
- Công ty ký luôn hợp đồng lao động, trong đó có một điều khoản nói về thời gian thử việc.
Hai kiểu này nhìn giống nhau ở chỗ bạn đều đang đi làm thử. Nhưng về bảo hiểm thì khác hẳn.
Ký hợp đồng thử việc riêng
Theo cách hiểu phổ biến của luật hiện hành, bảo hiểm xã hội bắt buộc gắn với hợp đồng lao động. Hợp đồng thử việc riêng thường không nằm trong nhóm đó.
Nghĩa là công ty thường không có nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội cho bạn trong giai đoạn này. Bạn nhận lương thử việc, không bị trừ khoản bảo hiểm trên bảng lương.
Đây là lý do nhiều người thấy lương thử việc về tay nguyên vẹn hơn lương chính thức. Nếu bạn thắc mắc vì sao hai khoản lương chênh nhau, bài về lương gross và lương net trên site sẽ giải thích rõ phần trừ.
Điều khoản thử việc nằm trong hợp đồng lao động
Trường hợp này khác. Khi giấy bạn ký đã là hợp đồng lao động, thời gian thử việc chỉ là một đoạn đầu của hợp đồng đó.
Đã có hợp đồng lao động thì công ty phải tính đến bảo hiểm xã hội ngay từ đầu. Việc gọi tên giai đoạn là thử việc không làm mất nghĩa vụ này.
Nên nếu bạn thấy tiêu đề giấy tờ ghi “hợp đồng lao động” mà công ty vẫn nói “thử việc chưa đóng”, hãy dừng lại hỏi. Có thể công ty hiểu chưa đúng, cũng có thể họ cố tình để sau.
Cách tự kiểm tra trong năm phút
Mở bản hợp đồng của bạn ra và đọc đúng mấy chỗ này.
- Tiêu đề văn bản ghi là hợp đồng thử việc hay hợp đồng lao động.
- Có phải là một văn bản riêng hay thử việc chỉ là một điều khoản.
- Phần lương có ghi khoản nào bị khấu trừ hay không.
- Có điều khoản nào nói công ty sẽ đóng bảo hiểm từ thời điểm nào.
Chỉ cần trả lời được bốn ý này là bạn đã biết mình đứng ở đâu. Chụp ảnh các trang đó để giữ lại.
Không đóng bảo hiểm thì bạn mất gì
Không đóng nghĩa là giai đoạn đó không được cộng vào thời gian tham gia bảo hiểm xã hội của bạn. Điều này không ảnh hưởng tới người chỉ làm thử vài ngày rồi nghỉ.
Với người ở lại làm lâu dài, nó chỉ là một đoạn trống nhỏ ở đầu sổ. Bạn cũng không có các chế độ gắn với bảo hiểm trong giai đoạn đó.
Vì vậy đừng coi việc không đóng là thiệt thòi lớn nếu hợp đồng thử việc của bạn đúng quy định. Chỉ nên lo khi bạn thuộc trường hợp lẽ ra phải đóng mà công ty bỏ qua.
Những chỗ công ty hay nói lập lờ
Có vài câu bạn nên nghe kỹ.
“Thử việc thì chưa đóng.” Câu này đúng với hợp đồng thử việc riêng, nhưng sai nếu giấy bạn ký đã là hợp đồng lao động.
“Hết thử việc sẽ đóng bù.” Hãy hỏi lại bằng văn bản, ghi rõ đóng từ ngày nào. Lời hứa miệng khó đòi.
“Công ty đóng rồi nhưng chưa cấp sổ.” Hỏi mã số bảo hiểm của bạn và nhờ kiểm tra trên ứng dụng hay cổng tra cứu của cơ quan bảo hiểm.
Một ví dụ giả định cho dễ hình dung. Bạn vào một công ty nhỏ, ký giấy tên là “hợp đồng lao động”, trong đó có điều khoản thử việc. Cuối tháng bảng lương không có dòng trừ bảo hiểm. Lúc này bạn nên hỏi phòng nhân sự chứ không nên mặc định là bình thường.
Nên hỏi nhân sự thế nào cho khéo
Đừng mở đầu bằng giọng đòi hỏi. Hãy hỏi như một người muốn hiểu quy trình.
Bạn có thể nói: “Em muốn nắm rõ giấy tờ của mình. Giai đoạn thử việc này của em được tính theo hợp đồng thử việc hay hợp đồng lao động ạ?” Câu này lịch sự và buộc người trả lời phải nêu đúng loại hợp đồng.
Nghe câu trả lời xong, hãy hỏi tiếp về thời điểm bắt đầu đóng bảo hiểm. Ghi lại ngày hỏi và người trả lời.
Khi nghi ngờ công ty làm sai
Trước hết đọc lại hợp đồng, rồi đối chiếu với luật bảo hiểm xã hội và bộ luật lao động đang có hiệu lực. Văn bản gốc luôn đáng tin hơn bài viết lại, kể cả bài này.
Nếu vẫn chưa rõ, bạn có thể hỏi trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội nơi công ty đặt trụ sở hoặc nơi bạn làm việc. Mang theo ảnh chụp hợp đồng.
Không cần làm căng ngay từ đầu. Phần lớn trường hợp chỉ là hiểu nhầm về loại hợp đồng.
Việc nên làm trước khi ký
Đọc kỹ tiêu đề hợp đồng. Đọc thêm điều khoản về bảo hiểm và thời điểm bắt đầu đóng.
Hỏi một câu duy nhất cho chắc, đó là giấy này thuộc loại nào. Có đáp án rõ ràng rồi hãy ký.